Verslag van het 3e werkbezoek van Ton Teunissen aan SHIPO in Njombe, Tanzania

Inleiding

De reis naar Afrika dit jaar valt eigenlijk uiteen in twee delen.

Het eerste deel valt onder de noemer vakantie. Ans en Joke reizen mee en de eerste week zullen we echt vakantie vieren op het eiland Zanzibar, één van de twee entiteiten die samen Tanzania vormen.

Het tweede deel wordt weer werken. Gedrieën gaan we naar Njombe met als hoofddoel het openen van de Christiaan Stiemerschool in Malombwe. Na verdere oriëntatie over de bezigheden van Ton in deze regio gaan Ans en Joke weer terug naar Nederland en kan Ton nog een week of twee aan het echte werk.

deel 1:  ZANZIBAR

Donderdag 3 januari

Deze keer reizen we met de KLM. Weliswaar wat duurder dan per Swiss Air of British Airways, maar een rechtstreekse vlucht. Echter met een tussenstop in Kilimanjaro, maar vertrek op een christelijk tijdstip en aankomst in de avond.

Gerard was ruim op tijd en bracht de reizigers met elk 2 loodzware koffers (maximaal toegstaan: 23 kg./st.) en de nodige handbagage naar de vertrekhal van Schiphol.

Ans had het slechtste en kortste geslapen want 30 uur voor vertrek zou je via internet de mooiste plaatjes in het toestel kunnen reserveren. Nou, mooi niet dus. Om 04:30 zat ze keurig aan de PC om te zien dat onze plaatsen al ingedeeld waren. Al met al lukte het slechts met veel moeite om één raamplaatsje te veroveren. Op de luchthaven hoorden we dat dit kwam door het samenwerkingsverband met TWA: alle Amerikanen, waarvoor Schiphol een overstapplaats was, hadden voorrang bij het kiezen van een zitplaats. Eenmaal ingestapt en na het wachten op het uitladen van de koffers van een reiziger die zich niet had gemeld, kozen we een half uur te laat het luchtruim. Verder verliep de reis voorspoedig en op de bijna 30 graden warme Julius Nyerere Airport stond Frank ons, volgens telefonische afspraak vanaf Schiphol, keurig op te wachten. Bloedheet als je uit Nederland komt, waar een gure wind voor een gevoelstemperatuur van zo’n -4 gr. zorgde.

Hij was met z’n kleine, stokoude auto, dus het had nogal wat voeten in aarde om al onze koffers erin en erop te verstouwen. Nadat hij ons in het, nog oudere, Durban Hotel had afgeleverd, nam hij de helft van de bagage, datgene wat we op Zanzibar niet nodig zouden hebben, meer naar zijn eigen huis om voor ons te bewaren tot volgende week. Gelukkig was de Durban-porter nog niet naar bed zodat we niet zelf onze gewichtige koffers via de trap naar onze kamers op de 4e verdieping hoefden te slepen. Het hotel en de omgeving zijn de afgelopen  jaren niet veranderd, dus Ton was op bekend terrein. Om 01:00 uur lagen we in Morpheus armen.

Vrijdag 4 januari

Vrij goed geslapen gelukkig en om 9.00  uur zaten we aan het ontbijt. Natuurlijk  eerst Joke gefeliciteerd want zij is vandaag jarig. We hadden een mooie ketting voor haar mee. Vervolgens onze bagage ondergebracht bij de receptie en de stad in gegaan, allereerst een bank opgezocht om euro’s te wisselen voor Tanzaniaanse shilling. Daarna kwamen we op een local markt terecht waar we  als enige blanken veel bekijks hadden. Leuk om al die drukte mee te maken. Op de terugweg bij een mooie hindoe-tempel uitgebreid gesproken met de chairman  daar, lekker een poosje in de schaduw gezeten. Vervolgens op een terras wat gedronken, ook weer uit de zon, want het is flink warm.

Om iets over 1.00 uur kwam Frank ons weer ophalen en bracht ons naar de ferryhaven voor de overtocht naar Zanzibar. De tickets kopen was niet zo’n probleem maar zonder kruiers naar de boot gaan was praktisch onmogelijk. Voor 6.000 shilling brachten ze onze koffers tot halverwege, toen wilden ze er nog 3.000 shilling bij hebben voor de rest. Dat werd ons te gek, we namen zelf wel onze koffer mee!

De overtocht duurde 2,5 uur in plaats van 1,5 uur zoals tegen Ton was gezegd. Het was goed druk op de boot dus we zaten niet echt comfortabel. Toch wel erg leuk om mee te maken. Op Zanzibar moesten we weer allerlei douaneformulieren invullen en behoorlijk lang wachten op onze bagage. Het was echt een chaos! We werden opgehaald door de chauffeur van Kalingi Garden bungalows. Lekker handig. Daar aangekomen werden we naar onze grappige huisjes gebracht. Heel simpel, maar het ziet er aangenaam uit in een palmentuin. Na wat opfrissen en koffers  uitpakken bij het barretje lekker drankje gedronken en ’s avonds ook prima gegeten. Waarschijnlijk omdat de eigenares Belgische is worden de andere huisjes ook door Belgen bewoond.

Niet te laat naar bed, onder de klamboe. Morgen zien we wel verder.

 Zaterdag 5 januari

Lekker uitgeslapen, ontbeten (zonder eggs want de stroom is uitgevallen) en daarna naar het strand.  Vlakbij, heel breed en mooi wit zand. Ton kreeg al snel gezelschap van een Zanzibari. Hamis zit in form IV van de middelbare school op Pemba en is hier op vakantie. Volgende week hoort hij of hij over mag gaan naar form V. Hij vindt Engels erg moeilijk maar dat geldt ook voor mij en ondanks dat hebben we toch bijna 2 uur met elkaar zitten praten en wederzijds veel nieuwe dingen geleerd. Zo zeg je bijvoorbeeld ook Karibu (= welkom)  tegen iemand die bij je weggaat en die iemand zegt dan kwa heri. Al heel snel kwam er een 2e Hamis bij zitten die echter heel wat minder praats bleek te hebben. “Give me money” kwam er echter vlot uit toen de eerste Hamis was vertrokken! Ans en Joke hebben de warme zee verkend: heel lekker! Aan het eind van de middag bracht Makama ons met het Via Via busje naar Stone Town. Langs de haven en het strand gewandeld, terrasje gepikt en gegeten in een Indiaas restaurant. En om 22:00 pikte Makama ons weer op.

Zondag 6 januari

Vandaag gaan we een Spice-tour maken met Babuu, dat is de gard voor de nacht hier maar hij weet ook heel veel van de kruiden hier naar het schijnt.  We hadden dus met z’n drieën een privé gids. Door Makama werden we weggebracht. Inderdaad wist Babuu ons heel veel te vertellen over enorm veel soorten kruiden zoals:              ook veel bijzonder fruit dat gewoon  wild in de natuur groeit, we hebben het allemaal geproefd.  Heerlijk!

Tijdens de wandeling heeft Babuu Joke letterlijk versierd! D.w.z. met oranjekleurstof uit een plant werden haar lippen, nagels en een haarpluk gekleurd. Veel hilariteit, Joke was klaar voor de wedding.

Na de tour kregen we nog een demonstratie  palmboom klimmen  door een al wat oudere inlander. Geweldig om te zien hoe hij die enorm hoge palmboom beklom. Onderweg naar boven galmde hij het af en toe uit en eenmaal boven hakte hij 3 kokosnoten los die voor ons werden opengehakt, heerlijk kokosmelk gedronken.

Daarna kregen we, zittend op een rieten tapijt onder een afdak midden in het bos, een heerlijke lunch, klaargemaakt door de moeder van Babuu. Lekkere gekruide rijst, saus van tomaten, aubergine en knoflook. Ook een heerlijke saus  van kingfish met kokos en stukken aardappel. Kortom een zeer bijzondere lunch.

Weer terug bij ons park wat geluierd en aan het einde van de dag gingen Ans en Ton nog even in de warme zee zwemmen.  Het was vrij druk op het strand, veel jongens die aan het voetballen waren. Een paar meisjes moesten wel giechelen om onze witte lijven, en vroegen of ze een foto van ons mochten maken.

Maandag 7 januari

Na het ontbijt eerst even naar het strand om te lezen en te zwemmen. ’s Middags bracht Makama ons weer naar Stone Town, oftewel Zanzibartown. Daar was het nog een hele tour om van een of andere opdringerige vervelende gids af te komen, maar uiteindelijk lukte dat en brachten we een bezoek aan het oude fort dat voornamelijk bestond uit souvenirstalletjes met allemaal dezelfde kitscherige schilderwerken over .Masaikrijgers, zoiets als bij ons de bekende zigeunerinnetjes. Het paleis ernaast (het house of wonder), was heel wat interessanter. De volledige historie van Zanzibar was daar in woord en beeld te zien. Veel over scheepsbouw, visserij, sultans en Britse overheersing. Zo lazen we bijvoorbeeld over de kortste oorlog in de geschiedenis: in 1856 versloegen de Engelsen in 45 minuten de opstandige Zanzibari.

Na een zoektocht door de vele smalle en drukke straatjes en steegjes kwamen we toch op de oude slavenmarkt terecht. Een aangrijpend monument, een leuke Engelse school en een katholieke kerk waar een enorme herrie uit kwam. Het leek wel een echte slavenmarkt, maar binnen bleek al die herrie van het koor te komen. Er was een groep Zanzibari aan het schreeuwen en af en toe zingen. Het leek of ze individueel luidkeels hun zonden aan het belijden waren en dan weer gezamenlijk a capella een, uiteraard Afrikaans, lied zongen. Tot slot werd een klein meisje in het midden van de groep op haar knieën gezet en werd er iets over haar afgeroepen of werd zij bezworen; dat werd ons echt niet duidelijk.

Na het diner in een Islamitisch restaurant, met zicht op de haven maar zonder alcohol, haalde Makama ons weer op met de Via Via bus.

Terug In Kalingis Garden heeft Joke uiteindelijk met Ton’s mobieltje haar lang gekoesterde telefoontjes kunnen plegen, heeft Ans de foto’s op de laptop gezet en is dit verslag bijgewerkt.

Welterusten!

Dinsdag 8 januari

Alweer prachtig weer vandaag, het houdt maar niet op. Zeker wel tegen de 35 gr. Beetje slecht geslapen vannacht, er had zich een mug onder de klamboe genesteld, niet te traceren natuurlijk, vreselijk irritant.

Na het ontbijt zijn we met een taxi naar Jozani Forest gegaan dat bekend staat als het laatste inheemse bos van het eiland. Het is een betoverend mooie plek. Met een heel aardige gids gingen we eerst kijken op de plek waar de rode franje apen in en uit de bomen klimmen. Zij stelen echt de show. Even verder aan het einde van de weg voert een houten plankier door een mangrovemoeras. Echt heel bijzonder. Tenslotte liepen we met de gids door het inheemse bos.  Prachtig! Veel soorten bomen, klimplanten en andere vegetatie, vlinders en de sykes-apen (blauwe meerkat) zagen we.

Na een drankje met onze gids en chauffeur gingen we weer verder. Nu naar de oostkust naar Evergreen bungalowpark. Na de lunch daar hadden we een afspraak om te gaan snorkelen, d.w.z. Joke en Ton, Ans houdt meer van gewoon zwemmen. Met een klein bootje, de LISA een flink stuk de zee op. Op een volgens de stuurman mooi plek doken de snorkelaars te water, Ans zwom een paar rondjes in het schitterende heldere water maar werd al snel geprikt door een zeer venijnig klein blauw kwalletje. Dat was echt niet leuk. Ook Joke werd gepakt. Bovendien dreef ze nogal ver af en kon door de sterke stroming niet goed terugkomen. Ze raakte een beetje in paniek. Intussen genoot Ton wel zeer van z’n allereerste  snorkelervaring, hij zag prachtige vissen en voelde zich als in een aquarium. Toen we doorhadden dat Joke het niet leuk meer vond zijn we haar gaan ophalen. Jammer dat het voor haar wat tegenviel.

Na terugkomst op het ongelooflijke witte strand (het leek wel meel) hebben we daar nog een lui uurtje doorgebracht, vervolgens weer met onze taxi terug naar Kalingis Garden. Een fantastische dag.

Woensdag 9 januari

Vandaag een rustige dag. Joke was niet erg fit dus Ans en Ton hebben samen noordwaarts langs de kust gewandeld. Het bord “verboden toegang” bij het militaire complex zagen zij niet en de militairen zagen hun ook niet, zodat ze niet om hoefden te open. Onderweg prachtige resorts gezien, maar de meesten waren sterk verouderd, vervallen en/of verlaten. Kennelijk verplaatst het toerisme zich toch naar de oostkust vanwege de veel mooiere witte stranden. Eén schitterend Italiaans resort was wel uitnodigend voor een lekkere cappuccino, maar de muzak was daar zo verschrikkelijk dat we maar door zijn gelopen.

Na zo’n10 km. Ergens op de gok weer het binnenland ingegaan op zoek naar de hoofdweg. Via zandpaden en langs alleenstaande huisjes en door  kleine dorpjes bereikten we, onder een zinderende temperatuur van zo’n 35 à 40 graden, na een paar km. toch de weg waar we al snel een dala dala bestegen. Dit kleine volgepakte busje bracht ons voor € 0,18 p.p. terug naar Via Via.(Via-Via = Kalingis Garden) Vooral voor Ans was het een heel bijzondere ervaring ( en alvast een voorproefje voor het busvervoer naar Njombe straks!)

Aan het eind van de middag nog even naar het strand waar Ton als snel in gesprek raakte met een paar botenbouwers. Mohan was klaar met het leggen van de kiel; de voor- en de achterplecht stonden overeind en er werden nu sponningen in de kiel gehakt. Alles met de hand. Er werkten 5 man aan de boot en over 3 maanden is hij klaar!

’s Avonds bracht Makama ons weer naar de stad voor een diner op het strand. Lekker en fantastische sfeer. Op een gegeven moment werden we aangesproken door een paar Hollanders die een naburig tafeltje in gebruik namen. Het bleek dat één van beiden in Dar woonde, getrouwd was met een Tanzaniaanse onderwijzeres en dat ze samen een primary school in Dar runden. In de wijk Slibway, waar we van plan waren overmorgen naar toe te gaan. Nu dus met een uitnodiging om bij Gerald op bezoek te komen. Heel interessant want hij zegt veel ervaring te hebben met het invoeren van containers hulpgoederen.

Donderdag 10 januari

Vandaag vertrekken we weer van Zanzibar en gaan terug naar Das es Salaam. De luie vakantiedagen zijn voorbij. Het was hier heerlijk. Nadat de koffers weer gepakt waren en we afscheid hadden genomen van Ingrid werden we met de taxi door Hija ( de chauffeur die met ons  naar  de oostkust is geweest) naar de haven gebracht. Keurig op tijd (13.00 u) vertrok onze ferry die overigens afgemeerd lag naast de Vlieland (een ex TESO ferry?) Deze keer hadden we  betere plaatsen dan op de heenweg maar de zee was veel onstuimiger. Nogal wat mensen moesten overgeven. Wij gelukkig niet.

In Dar werden we weer opgewacht door Frank en hij bracht ons deze keer naar een veel beter hotel: het Royal Mirage hotel. Dit op ons verzoek, het kost weliswaar iets meer maar voor die twee nachten dat we hier verblijven is het toch een stuk prettiger. De airco doet het goed en dat is niet onbelangrijk bij een temperatuur van tegen de 40 gr. en ook de badkamer is schoon en fris. Wel zo fijn. Een lekker biertje of glas wijn kun je hier echter niet krijgen, het is een moslim hotel, dus geen alcohol.

In een eenvoudig restaurantje met alleen maar Tanzanianen hebben we prima gegeten, het duurde alleen eindeloos voor het eindelijk op tafel stond. Echt niemand heeft hier haast. Alleen in het verkeer racen ze af en toe als gekken rond. Voor een zebra wordt echt niet gestopt. Bovendien wordt hier links gereden, dus vooral goed opletten met oversteken, we zijn nogal eens geneigd de verkeerde kant op te kijken. Maar het went al, alles gaat nog steeds goed.

deel 2: NJOMBE  e.o.

Vrijdag 11 januari

Na ontbijt in het hotel bracht Frank ons naar onze afspraak in Slibway. Gerald en zijn vrouw Winnie showden, terecht met trots, hun privé Primary school. Uitgebreid kennis gemaakt met de hele staf docenten. In totaal werken er 32 personen aan deze 9 klassige school met 210 leerlingen. Toen Ans en Joke het wel gezien hadden werden die naar de haven (en het winkelcentrum!) van Slibway gebracht, waarna Gerald en Ton ervaringen konden uitwisselen over het bouwen van scholen, het verkrijgen van fondsen, het verzenden en invoeren van containers met hulpgoederen, enzovoorts. Aan het eind van de middag werden Ans en Joke weer opgepikt en bracht Josaphat, de chauffeur van Gerald, ons weer keurig naar het hotel. Daar in de buurt moesten we nog even de Hara Krishnatempel, die nu wel open was, bezoeken. Het avondeten hebben we genoten in een steegje naast een aanpalend hotel. Het was er zo donker dat we alleen konden proeven wat we aten en na afloop naar een lantaarnpaal moesten lopen om de (zeer meevallende) rekening te controleren.

’s Avonds bracht Frank nog even de 3 koffers die hij voor ons had bewaard en hebben wij zelf de andere koffers ingepakt. Bijtijds naar bed, want morgen staat Frank alweer om 05:00 (!) uur voor de deur.

Zaterdag 12 januari

Om kwart over 4 opgestaan! Even douchen en de laatste spullen in de koffer.  Frank kwam keurig op tijd en net als toen we van de luchthaven kwamen moest ook nu onze enorme hoeveelheid bagage flink vastgesjord worden en met de kofferdeksel open scheurden we naar het busstation. Wat we daar zagen is echt ongelooflijk,  zeker veel meer dan honderd bussen, duizenden passagiers, daar tussendoor krioelende verkopers, taxi’s met geagiteerde chauffeurs, porters die zo ongeveer de bagage uit je handen rukten en daar dan een flinke prijs voor vroegen! Enfin, met hulp van Frank en een kruier die  zeer tegen z’n zin voor slechts 2000 shilling (hij wilde 10.000 hebben) onze bagage wegbracht kwamen we toch in de goede bus terecht, klaar voor de tocht van 800 kmWe reden echter vanwege de enorme drukte pas om kwart over 7 i.p.v. 6.00 uur!  Vervolgens hadden we na een uur rijden een flink oponthoud bij de eerste weegbrug: we waren bij de achteras te zwaar! Links van de weg af en wat bagage naar voren verplaatst, opnieuw invoegen in de file; nog steeds te zwaar.  Tot 3x toe hetzelfde verhaal. Daarna gingen een stuk of 5 passagiers van de achterbank naar buiten en liepen “ongemerkt” een paar honderd meter door. De 4e keer was het toen eindelijk in orde! Het hele gedoe heeft ons minstens een uur vertraging opgeleverd.  Onderweg zijn we nog een keer of 4  gecontroleerd en steeds als de voorwielen de weegbrug waren gepasseerd liepen de 6 achterbank reizigers snel in het gangpad naar voren, deed de conducteur de gordijntjes wat dicht zodat dat niet gezien werd  en waardoor ons achterasdruk ook in orde was. Toch een veilig idee dat er zo goed gecontroleerd werd! Als het enigszins mogelijk was scheurde onze chauffeur flink door om de verloren tijd weer in te halen. Overigens zijn we ook minstens 10 keer door de politie gecontroleerd, maar een paar formuliertjes invullen was voldoende, verder geen problemen.

We hadden vrij redelijke plaatsen; Ans en Ton naast elkaar, Joke erachter met naast haar een Afrikaan die al vrij snel in slaap viel. Weinig beenruimte, het middenpad vol rommel dus ook niet veel mogelijkheid om even op te staan. Slechts 2x een korte sanitaire stop.

De route door het Mikumi wildpark was prachtig. We zagen: giraffen, een kudde zebra’s,  kudde olifanten,  een groep gazellen, paar apen. Kortom geweldig om dat zo in ’t wild te zien.

Tegen de tijd dat we in de bergen kwamen veranderde het weer. Het begon behoorlijk hard te regenen, ook in de bus werden we nat, d.w.z. de mensen die bij een raampje zaten, Ton hield z’n linker arm en mouw  niet droog. Later bleek de koffer van Ans ook goed nat te zijn. Best vervelend. Door alle oponthoud waren we pas tegen 6.00 uur in Njombe. We werden gelukkig opgehaald door Ester. Ook Benjamin, ons studentje, was aanwezig om ons te begroeten. Speciaal een dag langer daarvoor in Njombe gebleven. Het gaat goed met z’n studie vertelde hij en morgen vertrekt hij weer naar school.

Aanvankelijk zouden we onze intrek nemen bij Ester maar Walter is geveld door malariagriep en ook Ester is niet helemaal tof. We hebben er dus alle begrip voor dat ze ons afzet bij het

A.R.M. hotel. Nadat we ons daar geïnstalleerd hadden lekker gegeten bij Ester en Walter. De twee jongste kinderen Johan en Francisca zijn nog thuis, ook zij gaan morgen weer terug naar hun kostschool. Hun oudste broertje Henrik, die 1e klas middelbare school doet, is daar al. Walter en Ester moesten ’s avonds laat nog naar het hospitaal voor een injectie voor Walter. Hij krijgt nu een kuur van drie dagen, om de 8 uur een injectie. Wij hebben dus maar even opgepast op de twee kids,  tenslotte  toch nog vrij laat doodmoe naar bed.

Zondag 13 januari

Na het uitslapen in het hotel ontbeten en bij Ester op de koffie. Gisteravond nog lang gedubd over het al dan niet bijwonen van een dienst in de kathedraal (duurt tenminste 2 uur) of in de parochiekerk van Nazareth (begint in het holst van de morgen) en zonder overleg met Joke (was al naar bed) dat toch maar overgeslagen. Na de koffie het nieuwe Shipo Office bezocht. Mooi ruim en licht en hoewel Ton niet vlug naar huis zal schrijven over het afwerkingniveau,

Toch wel erg tevreden: Afrikanen leggen die lat immers een heel stuk lager. In de middag hebben de lady’s geshopt bij de “winkels” van Njombe en had Ton nog een toevallige ontmoeting met de heel enthousiaste, door Gerard en Trudy gesponsorde student Eric. Hij is over naar Form IV, gaat zijn laatste studiejaar in en gaf alvast te kennen dat hij nog verder wil studeren aan de universiteit! Ergens in Njombe zag Ans nog een schattig knulletje langs de weg zitten die erg verguld bleek te zijn met het van Zeb meegekregen blauwe   autootje: zijn grotere broertjes waren stikjaloers!

’s Avonds gegeten in het hotel, waar ons geduld behoorlijk op de proef werd gesteld: de kok huldigt het Afrikaanse principe “pole pole” maar als de bestelling dan uiteindelijk op tafel komt dan komt voorgerecht en hoofdgerecht uiterst kort na elkaar! Maar niettemin lekker gegeten.

Maandag 14 januari

Vanmorgen na het ontbijt eerst naar het Shipo-office waar Ton door allerlei mensen enthousiast werd begroet. Iedereen is bijzonder gelukkig en trots met het nieuwe  kantoor. Het is overigens nog lang niet klaar, d.w.z. er moet nog heel veel afgewerkt worden maar de mensen werken er al wel in en er worden ook al cursussen gegeven.

Om half tien vertrokken we met DonBosco Olotu en een chauffeur van Shipo naar Makambako. Er werd daar een boorgat gemaakt voor het plaatsen van een touwpomp. De boorders waren nu 8 dagen bezig en hadden een diepte van26 m. bereikt. Er werd net een nieuw opzetstuk op de boorbuis geplaatst. De boorkop onderaan de buis vermaalt de eventuele aanwezige steenachtige bodemlagen tot gruis en dat wordt door die buis heen omhoog geheveld tezamen met een smurrie van water en koemest. Deze smurrie zorgt er tevens voor dat het boorgat gevuld blijft en (meestal) niet instort. In dat geval moeten ze weer opnieuw beginnen! Met 2 haaks omgezette koperdraden evenwijdig aan elkaar loop je over het terrein en als de draden naar elkaar toedraaien en elkaar kruisen sta je precies boven een waterader; hetzelfde effect als het werken met een wichelroede.

Het was heel interessant om te zien, leuk om dit mee te maken. Op de terugweg zijn we nog even gaan kijken op een andere plek waar ook gedrilld werd. Hier waren ze pas 2 dagen aan de gang dus aanmerkelijk minder ver dan bij die andere drilling. Er was hier trouwens  een kleuterschooltje, echt voor de allerkleinsten, een zogenaamde nursery, waar we even de klas in mochten en waar de kindjes voor ons een liedje zongen. Heel schattig.

Weer terug bij het kantoor nog even met wat mensen gesproken, vervolgens gaan lunchen in ons hotel en nog even lekker buiten gezeten. Het weer is nogal wisselend, zo schijnt de zon, zo is het zwaarbewolkt en dreigend. Met de regen valt het gelukkig mee maar het is hier wel een stuk koeler dan in Dar es Salaam of op Zanzibar. Aan het eind van de middag belde Ester dat ze nog in Lyamkena was: kennelijk nog druk met de voorbereiding van de festiviteiten voor a.s. donderdag en vrijdag.

Dinsdag 15 januari

Vandaag gaan we met Vincent op stap. We bezoeken een waterproject dichtbij Makambako, gefinancierd door Simavi en uit te voeren door Shipo. De intake is gereed en ligt bij het dorp Ikelu maar de dorpelingen zullen zelf niet van het project profiteren, sterker nog, Shipo moet compenserende voorzieningen bedenken omdat de dorpelingen bij de intake eigenlijk geen gewassen meer mogen telen die veel water behoeven. Ook zouden er andere bomen geplant moeten worden, zodat er meer schaduw op de grond ontstaat, waardoor er minder water verloren gaat door verdamping. Indien mogelijk moet al het water dat het moeras oplevert benut kunnen worden voor 4 andere dorpen (Ngamanga,, Ikwete, Mtwele en Katenge). Daartoe wordt een8 km. lange pijpleiding aangelegd naar een in het eerste dorp te bouwen reservoir van75.000 liter. De leiding komt vlak langs een dorp dat te hoog ligt en dus geen water uit de leiding zal kunnen betrekken. Heel zuur voor de dorpelingen, maar het is niet anders. Vanuit het reservoir gaan leidingen naar enkele kleinere reservoirs en de andere dorpen. In totaal wordt het water zonder pompen of andere technieken door64 km. leiding getransporteerd. Simavi financiert het ontwerp, de aanschaf van de leidingen en van het cement. De rest (zand, stenen en de arbeid) moeten de dorpelingen zelf investeren. Een en ander vergt een heleboel voorbereiding, inzet en coördinatie door Shipo. Vooral omdat er zoveel verschillende dorpen bij het project zijn betrokken. Naast het eerder genoemde dorp zijn er namelijk nog twee dorpjes waar het water aan de neus van de inwoners voorbij gaat. Weliswaar hebben die zelf een door Unicef in de jaren 80 aangelegd watersysteem, maar onder meer doordat er leidinggedeelten zijn gestolen, werkt dat zo slecht dat er maar 1 à 2 maanden per jaar water uit komt. Ter compensatie probeert Shipo echter wel iets aan deze systemen te verbeteren, maar of dat afdoende zal zijn . . ?

Bij Chairman Bryson (Jonas) Kaduma (tel.nr. +255 757 084 231) werd Ton herkend door een vertegenwoordiger van het waterdepartment die vorig jaar deelnam aan de vergadering in  Lyamkena. Zo langzaamaan lijkt Ton dus een bekend figuur in deze contreien te worden!

Geluncht in Makambako en terug in Njombe Joke en Ans gedropt bij een internetcafé voor het onderhouden van de kontakten met de achterban van Joke, ’s Avonds weer bij Ester en Walter gegeten.

Woensdag 16 januari

Vandaag een gescheiden programma. Ton gaat bij Shipo aan de slag. Het terrein uitmeten en wat plannetjes maken voor eventuele huisvesting voor cursisten.

Joke en Ans vertrokken om half 10 met Sarah naar Visiwi, het doveninstituut, zo’n500 meterverwijderd van het Shipo-office. We werden daar hartelijk ontvangen en een docente bracht ons naar de klas met de kleinste kinderen,14 intotaal en ongeveer 5 tot 7 jaar oud. Joke had kleurplaten meegebracht en grote pakken viltstiften en al heel snel zaten de kindjes enthousiast te kleuren. Uiteraard met gebarentaal werd ze het een en ander over ons verteld, ook wij leerden wat gebaren zodat wij al vrij snel konden vragen “what is your name” en how old are you”. Echter het antwoord was natuurlijk niet te begrijpen maar een en ander werd ons verteld door de stagiaire. (Een meisje van 18 jaar uit Duitsland, zij was daar sinds 4 maanden, blijft totaal 11 maanden, sprak erg goed Swahili en voelde zich daar helemaal happy).

De stilte in zo’n klas met dove kinderen is voor ons ongekend, zelfs als je het vergelijkt met andere Tanzaniaanse klassen, waar de leerlingen zich naar onze maatstaven al ongelofelijk gedisciplineerd gedragen. Na de eerste groep met de allerkleinsten zijn we naar nog een paar klassen geweest, ook daar kleurplaten uitgedeeld met stiften.  Het was een heel bijzondere en leuke ervaring. Vervolgens zijn we het hele terrein nog over gegaan, bijna overal werd het werk gedaan door dove mensen. Ze zijn allervriendelijkst, iedereen wil je graag de hand schudden en vooral de kinderen vinden het fantastisch als ze op de foto gaan, vooral wanneer ze zichzelf daarna op het schermpje mogen zien. Dikke pret. Tegen lunchtijd zijn we weer vertrokken. In de loop van de middag naar het postkantoor van Njombe gelopen, bijna 45 min., wat kaarten gepost, nog even naar het internetcafé, vermoedelijk is het Ans gelukt een mailtje te sturen en op de terugweg bij Sarah langs om haar baby van 9 mnd. te bewonderen. Een schattig knulletje. Nauwelijks terug in het hotel barstte er een enorm, echt enorm, onweer los. Het bleef de hele avond hard regenen. Ondanks dat zijn we met Ester naar de Kibuna-club gegaan en hebben daar een pizza gegeten. Het was er niet erg druk, met ons clubje erbij waren we met z’n tienen. Iedereen kent elkaar daar wel, verschillende nationaliteiten en de voertaal is Engels.

Donderdag 17 januari

Vandaag met Vincent naar Lyamkena. De school waarvan die in Malombwe een afsplitsing is. En dat is hard nodig want de lagere school (Shule ya Msinghi) van Lyamkena heeft meer dan 1000 leerlingen. In één van de eerste klassen waar we waren, werd lesgegeven aan meer dan 100 kinderen, die dus lang niet allemaal een zitplaats hadden. Toen Ans en Joke begonnen met het uitdelen van kleurplaten en viltstiften en we probeerden de kinderen aan het inkleuren van molens, klompen en tulpen te krijgen ontstond er dan ook enige chaos, vooral door het gebrek aan bankjes en tafels. De volgende klas (Standaard 2) was wat kleiner, waardoor het ook een stuk beter ging met de kleurlessen. Voor de parallelklas waren er helaas niet genoeg viltstiften meer, zodat de juffen Joke en Ans maar zijn overgegaan op het vak zingen. Er werden Nederlandse liedjes voorgedragen waarbij de kinderen de bijbehorende bewegingen maakten. En tot slot werden er op verzoek van de gasten ook nog een paar Afrikaanse liedjes gezongen.

Inmiddels had Ton in 3 hogere klassen de vakken Maatschappijleer en Aardrijkskunde behandeld. Er kwamen af en toe heel interessante vragen naar voren, zoals:

“wat moet je doen om koningin van Nederland te worden”

“wat heeft de reis van mr. Ton hierheen gekost en hoe lang heeft die geduurd”

“wat is de temperatuur in Nederland en wat eten jullie daar zoal”

“wat doen jullie als er een dijk doorbreekt”

“welke taal spreken jullie in Holland”

De antwoorden die in steenkolenengels door Ton werden gegeven, werden door Vincent in het Swahili vertaald.

En toen ze tenslotte de leeftijd van Ton mochten schatten varieerden de antwoorden van 27 (!) tot 80.

Op de terugweg bezochten we in Njombe nog even het winkeltje van Helena, de vrouw van Vincent en natuurlijk kochten Ans en Joke daar het een en ander, zodat mrs. Mgina een gigantische dagomzet kon boeken.

Vrijdag 18 januari

De belangrijkste dag van ons bezoek aan Tanzania. Beladen met cadeautjes voor de schoolkinderen gaan we (weer) op weg richting Makambako. Deze hoofdweg tussen Iringa en Njombe kunnen we intussen wel dromen. Gelukkig ziet het weer er goed uit, maar voor alle zekerheid toch maar regenjacks mee. Bij Lyamkena gaan we een zijweg in en na2 km. staat er een tijdelijke houten wegwijzer: linksaf, nog1,9 km. naar de Christiaan Stiemer Shule. Het is een houten bord, dat zo snel mogelijk moet worden vervangen, want voor je het weet heeft de een of ander het nodig voor de kachel of voor onder de kookpot. Hier gaat het zandpad over in een weg vol gaten en kuilen die, ook zonder regen, veel stuurmanskunst van Vincent vergt. Bij de school is iedereen aanwezig op de chairman na. Wij hebben dus even tijd om wat rond te kijken. Het gebouw ziet er fantastisch uit, een enorm verschil met de oude school die we gisteren bezochten en waar de kinderen tot vandaag nog naar toe gingen. We kunnen ons voorstellen dat de ouders van deze kinderen erg blij zijn dat ze in (de buurt van) Malombwe wonen en hun kroost dus hier op school mochten inschrijven.

Na een kwartiertje komt mr. Mpika buiten adem op de fiets aangereden. Oygen, de social fieldworker van Shipo, kan nu alle groepen aan ons voorstellen: de bouwcommissie, het dorpscomité, de politieke leiders en het team van leraren. Intussen zaten de kinderen in de klassen 1 t/m 3 rustig en gedisciplineerd op hun docenten te wachten.

Nu was het tijd voor het onthullen van de eerste steen: Joke schoof een doek opzij en er kwam een mooi (voorlopig) houten bord tevoorschijn met in Kiswahili de tekst:

DEZE EERSTE STEEN IS GELEGD

 DOOR MEVROUW JOKE COPS

OP 18-01-2008

TER NAGEDACHTENIS AAN CHRISTIAAN STIEMER.

Voor Joke, die tenslotte met een heel groot startbedrag de aanstichtster is van dit mooie project, een emotioneel moment en voor de vele dorpelingen, inclusief de schitterend uitgedoste moeders, deels met hun baby’s aan de borst, reden om in een uitbundig gejuich, gezang en gedans uit te barsten.

Dansend en zingend: “asante-asante-asante” en “upendo-upendo-upendo” (dank en liefde) gingen we in optocht naar de teacherswoning. Een schitterend huis voor de hoofdonderwijzer, die echter op dit moment nog niet gecontracteerd is en met zo’n woning zal dat vast geen probleem vormen.

Nadat het huis door iedereen uitgebreid was bekeken weer terug naar het schoolgebouw, waar de onderwijzeressen Monica Mhagama, Nahati Unilla, Mariam Mangula en hun mannelijke collega Daudi Mbaruku Nguzo de lessen waren begonnen. Het eerste vak was rekenen en dat merkten we doordat de leerlingen plotseling allemaal naar buiten kwamen stormen en elk 10 kiezels uit de berg betongrind gristen en binnen weer vlug in hun bankje kropen om met behulp van die steentjes te gaan rekenen. In elke klas hebben we die lessen natuurlijk even bijgewoond.

Niet te lang, want er moesten cadeautjes worden uitgedeeld: we hadden voor ieder een leuk rugzakje en een Nederlandse knuffel meegenomen. De meesten waren erg beduusd en durfden de gevers amper aan te kijken, maar eenmaal weer terug in de rij stonden ze toch te glunderen. Omdat er nog knuffels over waren kregen de aanwezige niet-leerlingen, hangend aan moeders rok of borst, ook allemaal een knuffeltje, wat natuurlijk een aantal leuke plaatjes opleverde. En of dat allemaal niet genoeg was, werden er tenslotte in de klassen nog viltstiften en ballpoints uitgedeeld.

Daarna was het hoog tijd voor de speeches, een onderdeel waar Afrikanen dol op zijn. Mpika beet het spits af met een heel verhaal over de voorgeschiedenis en de realisatie van het project. De exacte tekst kreeg Joke op papier en zal later door Ester worden vertaald in het Nederlands.

Vervolgens was Joke zelf aan de beurt: zij bedankte met een leuke toespraak, die door Oygen in het Kiswahili werd vertaald, iedereen voor de inzet en de moeite. Als reactie kwam er een rij dorpelingen met geschenken voor Joke aanzetten. Mandjes, schalen, houten lepels en 2 maismeelzeefjes, maar het mooiste was een uit één houtblok gehakte kruk, in Tanzania voorbehouden aan hooggeplaatste en belangrijke personen.

Daarna sprak de vertegenwoordiger van het District, de eerwaarde (en gewichtige!) zuster Mkulu. En tot slot mocht Ton ook nog wat zeggen: na bedankjes en complimentjes vroeg hij of er in de dorpsraad al gesproken was over het bouwen van het derde lesblok, voor de klassen 6 en 7. Dat bleek inderdaad het geval, maar het probleem zat in de financiering ervan. Maar toen Mpika wilde beloven dat ze op korte termijn zouden beginnen met het verzamelen van de bouwmaterialen en de bouw ook daadwerkelijk dit jaar aan zouden pakken, kon Ton toezeggen dat Karibu-Tanzania de geldmiddelen zou regelen. Dat bericht werd met groot gejuich ontvangen en met uitgebreide handdrukken en Afrikaanse omhelzingen bevestigd. Ton kreeg zelfs een dubbele knuffel van de eerwaarde zuster!

Na het afscheid nemen, zagen we vanuit de auto dat de chairman intussen op een tafel was geklommen en de dorpelingen stond toe te spreken; waarschijnlijk het ijzer smedend nu het lekker heet was!

Nadat we, terug in Njombe, bij de zuster het gastenboek hadden ingevuld trakteerde Joke ons (Oygen, Vincent, Sarah, Ans en Ton) op een lunch in een local restaurantje: heel gemoedelijk en een passende afsluiting van het indrukwekkend gebeuren van deze dag.

Zaterdag 19 januari

De laatste dag voor Ans en Joke! Laatstgenoemde wilde persé nog even internetten en ook Walter en Ester hebben in de stad nog een tijdje op het net gesurft. Aansluitend bij Altek een afscheidslunch genoten (€ 12,- voor 5 personen, incl. drankjes!) en vervolgens met de 4 WD naar de Pollen, een waterval bij het dorpje Lunyaniwi. Ergens midden in de rimboe in een prachtige ruige omgeving. Hier en daar een enkel “boerderijtje” of hutje, typisch Afrikaans: daken van bladeren of riet en wanden van modder op een skelet van takken. Bij elk huisje wel een paar peuters op blote voetjes en met amper kleren aan: haveloos en vuil, niet vreemd dus dat de kindersterfte hier in Afrika heel erg hoog is!

’s Avonds bij de Mgina’s gegeten en bijtijds naar bed, want morgen vroeg op!

Zondag 20 januari

Dat slapen was een heel probleem. Door een langdurige stroomstoring zijn we op het aggregaat van het hotel aangewezen, maar door een fout in de elektrische installatie kan de noodverlichting wel aan, maar niet uit. Dus we moeten slapen met het licht aan. Toen Ton eenmaal het bolletje uit het armatuur had verwijderd ging het iets beter. Na het ontbijt (om 05:00 uur!) werden Ans en Joke met 4 maximaal beladen koffers, waarin ook heel wat spullen van Ester, door Walter en Ton naar het busstation gebracht. Ze reizen (voor € 9,60 pp!)720 km. met een bus van Grazia naar Dar es Salaam (=Huis van Vrede) en laten Ton achter bij Shipo. Terug in het hotel heeft die nog een paar uurtjes proberen te slapen en z’n spullen ingepakt om voor de rest van zijn verblijf bij Ester in te trekken. Walter is bijna genezen van zijn malaria, dus dat kan nu wel.

Om een uur of vier een telefoontje van Ans uit Dar: de busreis is voorspoedig verlopen, maar ’s avonds wordt het toch een beetje spannend want Ton realiseert zich dat we vergaten 72 uur van tevoren de terugvlucht te bevestigen zodat er dus elk moment een paniektelefoontje vanaf de luchthaven zou kunnen komen! De GSM blijft echter vooralsnog gelukkig zwijgen

Maandag 21 januari

Nog steeds geen stroom, dus ik raak lichtelijk gestrest: de Pc’s van Shipo noch mijn laptop zijn normaal te gebruiken, want het noodaggregaat heeft onvoldoende capaciteit om het grote Shipokantoor van voldoende elektriciteit te voorzien. Na veel geklooi kan ik echter tenslotte toch de laptop weer gebruiken.

Vervolgens samen met Walter en 2 drillers naar Matetereka, een mogelijk nieuw touwpompproject. Een geëmigreerde Matetereekse heeft vanuit Engeland aangegeven dat zij in haar geboortedorp de verbetering van de watervoorziening wil financieren.

Onderweg komt er gelukkig een verlossend telefoontje van Ans: ze is heelhuids en volgens plan in Heiloo gearriveerd.

In Matetereka overleg met de chairman en zijn secretaris. Onze komst was niet aangekondigd, maar de dorpelingen die met het bestuur in overleg waren, werden gewoon naar buiten gestuurd. Uiteindelijk gezamenlijk 3 min of meer mislukte projecten (van derden) bezocht. Een machinaal geboord gat van 19 m’ diep was op een rots terecht gekomen en een erop geplaatste zwengelpomp geeft geen water. Volgens de wichelroede zit er wel een waterader, maar dus onder de rotslaag. Misschien kunnen ze later met de rotasludge methode van Shipo wel door de rotslaag heen komen? Een tweede, identiek gemaakt, gat elders in het dorp, ging tot24 metermaar stond droog. Hier bleek men zo’n 10 m’ naast de waterader te zitten. Dus opnieuw boren, maar dan door Shipodrillers? Het derde project was een met de hand gegraven put van 20 m’ diep met een heel klein beetje water onderin. Ook hier zou een ropepump van Shipo waarschijnlijk beter kunnen voldoen.

’s Avonds thuis bij Ester kennis gemaakt met Jochem Oerlemans. Een gepensioneerde tandarts en tevens cineast die in opdracht van Connect International een promotiefilm komt maken. Hij blijkt al een heel draaiboek klaar te hebben en gooit daarmee het hele schema van Shipo voor de komende twee weken danig in de war!

Dinsdag 22 januari

Vandaag gaan we naar het district Ludewa. Het hoofddoel is Amani, een dorp waar gebouwd wordt aan een secondary school, maar we willen een hele reeks projecten afwerken en omdat de reis grotendeels over slechte wegen gaat en daardoor tenminste 5 uur zal duren, overnachten we in Mundindi, één van de plaatsen die op onze agenda staat.

De route gaat alsmaar stijgend en dalend door een schitterende natuur met steeds weer nieuwe vergezichten. Alleen vlak langs de weg staan wat hutjes en af en toe een dorpje waar een deel van de bewoners, merendeels in lompen gehuld, langs de kant zitten. Hoe verder het binnenland in, hoe viezer en slechter gekleed ook de kinderen er uit zien.

Volledig door elkaar geschud arriveren we tenslotte in Amani. In de door de bewoners van de dorpen Amani, Mundindi en Njelela. zelf gebouwde vier klaslokalen wordt nu lesgegeven aan zo’n 100 leerlingen van 4 eerste klassen. De leerlingen die vorig jaar in Form (=klas) I  zaten kunnen nog niet op school terecht omdat hun leslokalen niet gereed zijn. De dorpelingen zijn hard bezig om dat voor elkaar te krijgen. Toen zij vorig jaar 4 lokalen klaar hadden, bedoeld voor Form I en Form II, stuurde het district echter leraren voor vier eerste klassen zodat ze nu voor het blok staan. Bovendien wilde het district maar 1 klaslokaal voor het 2e jaar financieren zodat ze ook nog eens zelf de geldmiddelen voor de drie andere lokalen moesten opbrengen! En dit probleem gaat zich dus in de komende jaren nog 5 keer voordoen. Nu vallen de kosten per lokaal (€ 6000,-) naar onze maatstaven best mee, maar voor een gemiddelde Tanzaniaan die, als hij al werk heeft, ongeveer € 1,50 tot € 2,- per dag verdient, is dat slechts met de grootste moeite op te brengen.

We werden ontvangen door het schoolhoofd John Mtwewe en 4 van de leraren, die het één en ander over hun school vertelden. Het bleek dat ze zo ongeveer behoefte hebben aan alles, en zonder al te veel verwachtingen te verwekken, heb ik toegezegd dat ik mijn best ga doen om de helpende hand te bieden. Het gaat voornamelijk om de aanschaf van bouwmaterialen zoals golfplaten voor het dak, kozijnen ramen en deuren met hang- en sluitwerk, cement voor de vloeren en voor het stukadoorswerk en veel andere zaken die ze niet zelf kunnen leveren of maken. Er is natuurlijk geen geld voor een beroepsmetselaar, alles wordt door de mensen in ploegendienst gedaan. Van heinde en verre komen ze, lopend of op de fiets, naar de bouwplaats om daar aan het werk te gaan. Het resultaat is er natuurlijk naar: de funderingen zijn te smal en te zwak, de muren worden gemetseld met modder in plaats van cement, de dakconstructies zijn amateuristisch en weinig sterk, de vloeren ongelijk en scheurgevoelig, enzovoorts. Het zal een hele toer worden om hier verbetering in te brengen. Afhankelijk van de mogelijkheden van het Kennemer College in Beverwijk/Heemskerk en/of het PCC in Alkmaar zullen we met de dorpsraden een prioriteitenlijst op moeten stellen; wat is er belangrijker: dat de nieuwe leslokalen (elk jaar 4 stuks) op tijd klaar zijn of dat ze kwalitatief beter worden? Moeten we ons misschien alleen beperken tot het financieren van de daken, of moeten we eerst een logiesgebouw met keuken en eetzaal neerzetten? De leerlingen uit het vergelegen Njelela (bijna20 km) kunnen door de week niet naar huis en moeten dus intern bij gezinnen in Amani. Zeker voor de meisjes is dat een riskant gegeven: HIV besmetting en ongewenste zwangerschappen zijn heel goed mogelijk. Ook uitbreiding van de nog heel beperkte toiletvoorziening, aanleg van een riolering, en een watervoorziening zijn eigenlijk onmisbaar. Het is een heel gedoe om al het water met emmertjes uit de niet schone rivier te gaan halen: die ligt op1 km. afstand, lager in het dal, en alle uren die de leerlingen daaraan moeten besteden gaan ten koste van de lestijden. Ook de hygiëne heeft er natuurlijk onder te lijden: als er geen of te weinig water is kun je natuurlijk niet je handen wassen als je naar de (moeilijk schoon te houden) latrine bent geweest net zo min als voor of na het eten.

Vervolgens was er een vergadering waar, naar Tanzaniaans gebruik, alle aanwezigen zich voorstelden. Dat nam flink wat tijd, want alle belangrijke mensen waren aanwezig: drie dorpsleiders met hun secretarissen, de oudercommissie, de bouwcommissie, de politieke fractievoorzitters, de pastoor, de kascommissie, de materiaalbeheerder, enz. Maar uiteindelijk kon ik de vergadering toch het een en ander vertellen over het doel van mijn bezoek en intussen was Jochem buiten van alles aan het filmen voor zijn promotiefilm voor Connect International en Shipo. Hij zal ook een compilatie proberen te maken die Karibu-Tanzania kan gebruiken voor het informeren van donateurs en andere belangstellenden.

Na afloop bood mr. Mtwewe ons in zijn kantoor een lunch aan (rijst en natuurlijk kip) en maakte ik nog wat foto’s.

In de middag bezochten we het in 2001 door Shipo gebouwde gravity watersysteem van Amani. Achter een in een riviertje gebouwde dam wordt water verzameld dat door een4,6 km. lange leiding  met een diameter van75 mmnaar een voorraadtank van75.000 literin het dorp wordt gevoerd. Van daaruit gaan leidingen naar de op een onderlinge afstand van maximaal400 meterstaande tappunten in het dorp. Hierdoor hebben nu 600 gezinnen een goede watervoorziening. Vandaag de dag zou dit systeem omgerekend ongeveer € 90.000,- moeten kosten: relatief gezien een koopje dus! Ook de kosten van het onderhoud zijn niet hoog omdat het door de, door Shipo opgeleide, dorpelingen zelf wordt gedaan en er geen energie gebruikende pompen in het systeem zijn ogenomen. Om de kosten te dekken betalen alle dorpelingen jaarlijks een kleine contributie aan het onderhoudsfonds dat door een kascommissie wordt beheerd. Hierdoor kan het leidingsysteem voortdurend worden uitgebreid en verbeterd. Zo zagen we in het huis van Nazet Mwtewo het effect hiervan: er was zelfs een waterleiding binnenshuis met kranen in de keuken en zeer binnenkort ook in de douche/toiletruimte! Ook had Nazet een uitgebreide moestuin waar hij alles kweekte dat voor zijn gezin nodig was. We ontmoetten overigens ook nog zijn ouders: de baba was 102 en de mama 98 jaar oud, waarschijnlijk wel het oudste echtpaar van Tanzania!

Vervolgens gingen we naar de primary school bij Mundindi. Eén oud lesgebouw en twee wat nieuwere, waarbij Shipo de daken heeft gefinancierd en, ter aanvulling op de bestaande 3 leraarswoningen, een extra woning heeft gerealiseerd: het verschil is duidelijk te zien en natuurlijk woont het hoofd mr. Myolua in dit huis! Op de school zitten 220 leerlingen en, als eerste in deze  regio, is er met behulp van Shipo een goed lopend voedselprogramma in gang gezet: alle kinderen krijgen nu 2x per dag een maaltijd. Er is alleen nog geen echte waterleiding; uit een beekje in de buurt wordt door een thyleen leiding water aangevoerd voor de school en de leraarswoningen.

Onderweg naar ons logiesgebouw troffen we nog een uitdeling aan van boompjes. Bij een vrachtwagen van het bisdom stond een lange rij dorpelingen die allemaal gratis een flinke hoeveel jonge naaldboompjes kregen om rond hun woning te planten. Een prima initiatief om de enorme ontbossing tegen te gaan. Overigens zagen we onderweg ook op een paar plaatsen, zomaar ergens in de onbewoonde wereld, flinke nieuwe aanplant. Shipo is in Njombe ook bezig met het opzetten van zo’n actie, terwijl door mij vorige week voor Ikelu ook een dergelijk voorstel werd gelanceerd.

Nadat we onze intrek hadden genomen in het logiesgebouw van het district, waarin ik de kamer kreeg toegewezen waarin gisteren nog de Tanzaniaanse minister van mijnbouw of één van zijn naaste medewerkers had gelogeerd, op verzoek van Jochem toch nog even terug naar de lagere school van Mundindi: hij had nog een paar ideetjes voor wat opnamen met de leerlingen, de schoolgebouwen en vooral de latrines.

‘s Avonds na het diner (rijst en kip) nog even een bezoekje gebracht aan het stikdonkere en gezellig drukke centrum van het dorp. Her en der werd gegeten en (bamboejuice) gedronken wat een vrolijke stemming tot gevolg bleek te hebben.

In het zeer povere “hotel” waren wij de enige gasten. Er was een heel beperkte watervoorziening: warm water was er al helemaal niet want de boiler, een houtgestookte oude oliedrum, had het lang geleden begeven. Ook de reservoirs in de toiletten werkten nauwelijks, terwijl het tegelwerk van de muur viel als je er maar even naar keek. De gescheurde betonvloer was bedekt met losliggende, elkaar ruim overlappende stukken balatum-achtig zeil. Onvoorstelbaar dat hier gisteren de hele top van een ministerie uit Dar es Salaam (of Dodoma?) had gelogeerd!

Woensdag 23 januari

Na het ontbijt van kippensoep met hele poten en vleugels erin, brood en omelet, naar de hydrampomp van Njelela. Achter een, in een riviertje gebouwde, dam wordt water verzameld dat door een pijpleiding naar een15 mlager gelegen punt wordt gevoerd. Door de grote kracht stelt het daar een pomp in werking die, zonder motor of andere externe energie, ongeveer ¾ van het water door een2 km. lange leiding100 meteromhoog perst naar een voorraadtank van40.000 literop het hoogste punt van het dorp. Van daar uit gaan leidingen naar de op een onderlinge afstand van maximaal400 metergelegen tappunten. Voor € 40.000,- worden hier  zo’n 500 gezinnen van water voorzien.

De onderhoudskosten van de pomp zijn niet hoog omdat het werk gedaan wordt door 3 dorpelingen die door Shipo zijn opgeleid, en omdat er geen elektriciteit of brandstof nodig is voor dit type pomp. Alleen de rubberen membranen in de pomp moeten af en toe vervangen worden. Om de kosten te dekken betalen alle dorpelingen jaarlijks een kleine contributie aan een onderhoudsfonds dat door de kascommissie wordt beheerd. Hierdoor kan het leidingsysteem voortdurend worden uitgebreid en verbeterd.

Eveneens in Njelela staat een nieuwe, pas geopende kleuterschool. In een fris gebouwtje zijn drie klasjes gehuisvest, twee voor kleuters van 2 tot 4 jaar en een klasje met 4 à 5 jarigen die worden voorbereid op de primary school. Er wordt op een speelse manier aan voorbereidend lezen en rekenen gedaan. Uiteraard heeft Shipo een keuken met fornuis in het gebouw opgenomen zodat er maaltijden verstrekt kunnen worden.

Tenslotte bezochten we in Miva het water- en het koeienproject van Shipo. Bij één van de 5 boeren die een koe hebben gekregen interviewden we een joch van een jaar of  8 die heel goed alle voordelen van het hebben van een koe aan huis kon verwoorden: zij hadden melk voor het hele gezin en zijn vader en moeder konden ook nog melk verkopen, waardoor ze geld hadden om hem en zijn broertjes en zusjes naar school te kunnen laten gaan. Ook konden ze, als de koe oud was, de huid verkopen om leer van te laten maken en hadden ze mest om het land vruchtbaarder te maken! Dat de koe in een kraal bij huis stond betekende dat er niet steeds iemand op moest passen, waardoor Benson elke dag naar school kon en zijn ouders ander werk konden doen. Op verzoek demonstreerde hij hoe de koe af en toe werd “uitgelaten”. Wild springend en met de achterpoten tegen haar eigen kalf schoppend rende die het veld in en het was nog een hele toer voor de herder om de dieren weer in de kraal terug te krijgen, dwars door de omliggende groentetuintjes. De dorpelingen die een koe hebben gekregen volgden eerst een cursus, bouwden een kraal en verplichtten zich het eerste koekalf  aan Shipo terug te geven. Een stierkalf  mogen ze tegen een kleine vergoeding zelf houden en het koekalf  gaat, via Shipo, naar een nieuwe boer. Volgende kalveren mogen de boeren zelf houden.

Het waterproject betreft ook hier een zwaartekrachtsysteem. Dat houdt in dat er een innamepunt wordt gezocht zo dicht mogelijk bij het dorp, maar ook zo hoog mogelijk. Van daar uit gaat er een, in dit geval 6 km. lange, pijpleiding naar een hoge plaats in of vlakbij het dorp. Daar bouwt men een stenen silo voor een buffervoorraad gelijk aan de helft van de dagelijkse waterbehoefte. In Miva hebben nu zo’n 400 gezinnen voldoende water, zomaar uit een kraan vlakbij hun huis! De externe subsidie van € 30.000 werd in dit geval geregeld door Connect International uit Nederland.

Aan het eind van de middag een korte bespreking bij de Nederlandse bedrijfsleider van een houtzagerij in Kibena die een nieuwe fabriek gaat opzetten nabij het Mikumi natuurpark. We bespreken de mogelijkheden voor het eventueel maken van schetsontwerpen door Bouw Service Heyloo. Er komt een fabriek, een reeks woningen, en nog wat aanverwante gebouwen. Ook zijn er kansen dat we een deal kunnen sluiten over het gezamenlijke gebruik van een container: met hulpgoederen naar Tanzania en met hout weer terug nar Nederland. Aansluitend brengen we de avond door in de Kibenaclub, waar uitgebreid gelobbyd wordt, onder andere over bomen: ik krijg ze voor Ikelu (zie 15 januari) in onbeperkte hoeveelheid aangeboden door een directeur van de Wattle Company!

Donderdag 24 januari

De hele dag op kantoor gewerkt om de foto’s te rubriceren en het verslag van de laatste paar dagen op te stellen.

Vrijdag 25 januari

Weer een kantoordag. Met de technici van Shipo in een workshop de 1e vijf hoofdstukken van de schoolmanual doorgenomen en verder her en der wat verbetervoorstellen voor het kantoor gedaan en uitgewerkt.

Zaterdag 26 januari

Nog steeds geen telefoon, dus we gaan naar de stad om te internetten. Met Walter ook even naar een timmerbedrijf met tekeningetjes van onderdelen die ik nodig heb om volgende week een praktijkproef te doen met het maken van een slab voor de pit latrines volgens de nieuwe handleiding die ik thuis voor Connect International al had opgesteld. Het zal me benieuwen of die dingen maandag klaar zijn.

Zondag 27 januari

We staan voor een zondag relatief vroeg op want de Mis in de kerk van Nazareth (de parochie waar de Mgina’s onder vallen) begint al om 8 uur. Jochem wil daar het een en ander opnemen en het gaat hem vooral om het geluid. Nu, dat was er ruim voldoende! Voor filmopnamen was het eigenlijk te donker in de kerk, vooral toen na een minuut of 10 de stroom uitviel. Het elektronische orgel zweeg toen natuurlijk ook en dat maakte de zang heel wat Afrikaanser! Helaas ging al snel het aggregaat van de kerk aan, zodat de organist weer actief kon worden. Maar de viering en de zang was toch heel inspirerend en hoewel ik er natuurlijk niets van verstond en bij mijn voorgaande bezoeken aan Njombe ook al het een en ander had ervaren, was het weer een heel bijzondere belevenis.  Naast de 2 pastores en de horde misdienaars waren er erg veel mensen bij het gebeuren betrokken: zeker 1/3 deel van de kerkgangers behoorde tot het koor en natuurlijk werd bij alle gezangen gedanst en geyeld. Het binnenbrengen van het misboek gebeurde door een feestelijk uitgedoste mama die het boek in een grote korf op haar hoofd droeg. Zij werd uiteraard begeleid door zang, voorafgegaan door dansende  kinderen en bewaakt door twee krijgers in een passend tenue, compleet met schild en speer. Naast de pastores werd er zeker door een tiental leken gepreekt en gesproken en ook de mensen in de kerk lieten zich niet onbetuigd bij het laten horen van hun instemming. Voor de collecte werd er niet met schalen of mandjes rondgegaan, maar iedereen die iets kon missen kwam naar voren om dat in een of meer mandjes van zijn of haar keuze te deponeren. Al met al duurde de dienst 2½ uur en na afloop werd er buiten de kerk nog langdurig in groepjes met elkaar nagepraat.

De rest van de dag werd door Ester en Jochem besteed aan het maken van de nodige filmopnamen. Ik zelf kon dus rustig aan dit verslag en aan het ordenen van de bijna 700 (!) foto’s die intussen gemaakt zijn.

Maandag 28 januari

Een druk programma voor vandaag. Op mijn rooster staan 7 items, maar aan het eind van de dag zal blijken dat er daar maar 3 van zijn afgerond. Vier schuiven door naar morgen omdat het hier nogal  gebruikelijk is dat mensen hun afspraken niet, of  niet binnen de afgesproken tijd, nakomen. Ook verandert elk moment de agenda. In de loop van de dag komen er ad hoc steeds wijzigingen in het programma, zodat je telkens voor verrassingen komt te staan. Ik blijf echter net als iedereen steeds maar vriendelijk en leuk: de hele dag is gevuld met het schudden van handen van bijna iedereen die je tegen komt en overal is het “habari” , “karibu sana” en “asante”

Met Vincent, Sara, Mapunda en Jochem togen we naar een dorpsraadvergadering in Ikelu. Daar was echter niemand aanwezig dus er werd telefonisch contact gezocht met de chairman. Die beloofde dat hij de betrokkenen om 1 uur bij elkaar zou hebben.

Dus eerst maar even naar Makambako waar ze een eerder gemaakt boorhole (zie 14 januari) opnieuw aan het boren waren omdat het aanvankelijk niet de vereiste diepte had. Nu zaten ze op ruim 27 m’ diep en nog steeds was er geen goed water aangeboord!

Het volgende doel was de Christiaan Stiemer School. De leerlingen van St. 4 en 5 waren voor deze gelegenheid bijna allemaal even (4 km) lopend van de Lyamkena-school hiernaar toe komen lopen om het beloofde rugzakje in ontvangst te nemen. Natuurlijk kregen ze ook een knuffel en een ballpoint en werden ze uitgebreid op de film van Jochem gezet. De kinderen zijn erg verlegen en er komt nauwelijks iets verstaanbaars over hun lippen, maar als we ze op de terugweg, weer4 km. lopend terug naar hun oude”school”  in Lyamkena, inhalen, zijn alle reserves verdwenen en rennen ze luid schreeuwend en uitbundig zwaaiend zo ver mogelijk met onze auto mee.

Vervolgens deden we Nyambogo aan. Een dorp op circa3 km. van de hoofdweg naar Makambako. Door de overvloedige regen een slecht berijdbare zandweg, maar de 4WD brengt ons toch in een half uurtje naar het oude, slecht gebouwde schoolgebouwtje. Deze primary school is door Shipo geholpen met een touwpomp en schoolmeubilair. In de door de dorpelingen zelf georganiseerde nieuwbouw waren Philip Cocu en Henry een schoolbord aan het maken: met specie wordt een rechthoekig vlak op de muur gecreëerd, glad gestreken en later zwart wordt geschilderd. Vooralsnog wordt de rest van de muur niet gestukadoord: misschien later als er geld voor is? De betonnen ringbalk boven de kozijnen heeft wapening aan de buitenkant, die al danig verroest is en dus absoluut geen enkele functie heeft.

Nu weer terug naar Ikelu, waar nu wel de dorpsraad bijeen is. Op verzoek van Jochem wordt in de openlucht vergaderd omdat het binnen in het gemeente”huis” (ongeveer 2½ x6 m2) behoorlijk donker is. Het blijkt dat de door de overheid verplicht gestelde commissie een jaar of twee geleden inderdaad is ingesteld, maar nog nooit eerder bijeen is geweest! Vincent dringt er nu op aan dat Ikelu serieus gaat nadenken over het waterprobleem (zie 15 jan), waarbij hij suggereert dat Shipo misschien kan helpen bij het bedenken van een oplossing.

Daarna een bezoek aan Mawande, ook weer een dorp op flinke afstand van de hoofdweg zodat we aardig door elkaar geschud worden. Hier heeft Shipo in het kader van het TAZAMO-project geholpen met een aantal latrines. Tazamo staat voor Tanzania, Zambia en Mozambique. Buitenlandse Zaken heeft, samen met een aantal andere donoren, ruim € 2,5 miljoen beschikbaar gesteld en Shipo “verwerkt” het Tanzaniaanse deel ervan. Binnen dat kader moeten duizenden latrines gerealiseerd worden en in Mawande is er een aarzelende start gemaakt. In principe moeten de dorpelingen het werk allemaal zelf doen: graven van een put, het afdekken van die put met een ronde betonnen plaat waarin een sleutelgatvormig gat waarboven men zich gehurkt kan ontlasten. Vanwege de privacy bouwen de meeste dorpelingen er dan ook nog een hutje omheen van stenen, takken of bamboe. Shipo verstrekt uitsluitend het benodigde cement en het wapeningsijzer. Hier betalen de gebruikers een kleine bijdrage van € 9,- voor. Dat blijkt echter toch nog teveel, waardoor het project nog niet echt goed loopt. In de volgende fase gaat de bijdrage dan ook waarschijnlijk omlaag naar iets van € 6,- Ook de uitvoering laat nog het een en ander te wensen over: we concluderen dat de fieldworkers de dorpelingen beter moeten instrueren: er worden nogal wat varianten aangetroffen met verkeerde, onhandige of onhygiënische details: de latrine op de foto staat bij een kroegenconcentratie in het dorp, is bedoeld voor de “heren”, is te laag en heeft een aparte buitenafdeling waar je in je eigen urine staat als je moet plassen.

Onderweg terug naar Njombe delen we met z’n vijven de 3 sneetjes brood met kaas die ik vanmorgen bij Ester heb klaargemaakt. We rammelen van de honger!

Terug op kantoor nog wat schetsen gemaakt voor de belettering van het Shipo-kantoor en met Olotu de nieuw te bouwen logiesgebouwtjes  besproken.

Dinsdag 29 januari

Bijna de hele dag besteed aan het ontwerpen van het naambord “SHIPO” voor op de gevel van het nieuwe kantoor. Van de laatste variant een voorbeeld in hardboard op ware grootte gemaakt en aan de gevel bevestigd om te kunnen beoordelen of een en ander goed leesbaar is vanaf de verkeersweg. De laatste aanpassingen doen we dan morgen en voor elke letter gaat er dan een hardboard model naar de smid.

De timmerman in de stad heeft intussen de mallen voor de slabfabricage klaar, zodat we morgen ook met de productie van de proefslab kunnen starten. Als dat goed gaat moeten er zo’n 150 sets mallen besteld worden. Voor elk dorp waar een metselaar slabs gaat produceren één.

Ook het verwijderen van struikgewas op één van de twee nieuwe kavels is gereed, zodat ik daar morgen een survey op kan laten uitvoeren. Net als destijds voor het nieuwe kantoor zijn ook hier de hoogteverschillen weer erg groot. Er moet dus een weg met haarspeldbochten naar beneden worden bedacht voor de bungalowtjes die Shipo hier voor de huisvesting van de cursisten wil oprichten. Het ontwerp voor de huisjes heb ik vorige week al gemaakt en Olotu is bezig met een begroting.

Met Maria heb ik de situatie en kostenverantwoording van onze 4 studenten doorgenomen. De cijferlijst van Benjamin Mhada is uitstekend: hij was de 2e van zijn klas! Voor mijn vertrek zullen ook de andere rapportages aanwezig zijn en Maria heeft toegezegd dat ze elke student zal vragen een briefje naar de donors te sturen.

Woensdag 30 januari

Nog een hele klus dat naambord, vooral doordat de stroom steeds maar uitvalt. En ook de middagpauze thuis heeft veel te lang geduurd. Precies toen we thuis waren brak er zo’n wolkbreuk los als ik nog nooit had meegemaakt. Het water liep het huis in en het oprijpad leek wel een rivier. Hoewel het amper 3 minuten lopen is naar het kantoor hebben we het toch thuis moeten afwachten.

De houthakkers schieten lekker op met het ruim maken van het toekomstige bouwterrein voor de huisjes, maar de landmeters van het district beloven nu al een week lang, iedere dag dat zij zullen komen maar we hebben ze nog steeds niet gezien.

’s Avonds het wekelijkse bezoekje aan de Kibenaclub. Erg rustig, alleen Hans Lem, Bram, zijn vrouw en zijn Indiase “broer” zijn aanwezig. Het is best wel vermoeiend om bijna de hele tijd in het Engels te moeten converseren.

Eenmaal weer thuis bijtijds naar bed, want de vermoeidheid begint toch wel een beetje toe te slaan en bovendien is de darmdoorlaatbaarheid uiterst royaal.

Donderdag 31 januari

Naambord nog een keer op de gevel bevestigd, nu om de juiste plaat van de bevestigingsbouten op de muur aan te geven. De “bouwvakkers” balanceren op aan elkaar getimmerde gammele houten ladders, op hun badslippers, met een boormachine waarvan de losse aders van het verlengsnoer onbeschermd aan de stekker zijn geknoopt, zo’n6 meterhoog tegen de gevel. Het andere uiteinde van het verlengsnoer zit zonder stekker in een stopcontact geprutst. Contrastekkers zijn volgens Sara alleen in Dar es Salaam te koop! Gelukkig komt de arbeidsinspectie hier niet al te vaak langs en alles gaat goed.

De landmeters komen, ondanks herhaalde toezeggingen aan Olotu, weer niet opdagen. Ik haal ze dus uiteindelijk toch maar op bij de Dienst Landmeten van het Districtskantoor. En zowaar ze gaan mee en na wat onderhandelen over de beloning, brengen ze de hoogteligging van één van de beide kavels in beeld. Morgen de andere kavel.

Met Walter en Sara een slab gemaakt, om de in Nederland al gemaakte nieuwe manual in de praktijk te toetsen. De mallen blijken goed te voldoen en de laatste wijzigingen op de manual worden vastgesteld.

Vrijdag 1 februari

Laatste werkdag! Tussen de regenbuien door de slab afgemaakt, een begin voor een nieuwe latrine achter het Shipo office gemaakt en een proefje gedaan met de interlocking bricks. In tegenstelling met vorig jaar nu met een goede cement/zand verhouding. De landmeters hebben hun werk helaas niet af kunnen ronden door de vele regen. Ze komen morgen terug (zeggen ze . . . .)

Aan het eind van de middag kwam Vincent de Mgina-kinderen afleveren. Die hebben dit weekend weer hun reguliere thuisbezoek. Ik heb bij Jochem in het hotel gegeten zodat de Mgina’s even onder elkaar konden zijn.

De kaartjes voor de bus had Vincent ook meteen gehaald. Eigenlijk wat aan de late kant, want er was nu weinig keus meer. We zitten op de één na achterste rij, dus dat wordt zondag klimmen en klauteren over alle attributen die in het gangpad worden opgeslagen. We reizen met Grazia, voor zover bekend een kleine bus met 2 x 2 indeling.

Zaterdag 2 februari

Natuurlijk eerst even de landmeters opgehaald en aan het werk gezet. Vervolgens nog even wat camerashots gemaakt met Jochem. Zo hier en daar ontbrak namelijk nog het een en ander aan het scenario van de documentaire die hij straks in Nederland gaat samenstellen.

Om 2 uur volgens afspraak de doorweekte landmeters weer opgehaald: op één meetpunt na waren ze klaar. Die laatste hoogtemeting moeten we dan maar schatten. De rest van de dag besteed aan het inpakken van de koffers. Naast de grote reistas waar Ester alvast23 kiloboeken in had verstouwd had ik nog3 kgruimte in de andere koffer, dus vlug nog even wat bezittingen van de Mgina’s erbij gepropt. De wekker op 04:45 gezet want de bus vertrekt morgenvroeg om 6 uur!

Zondag 3 februari

Met 3 kwartier vertraging vertrok de Grazia-bus naar Dar es Salaam. We zaten bijna achterin en in vergeleken de bus van 3 weken geleden hadden we iets meer zitruimte: in de breedterichting stonden gewoon 4 stoelen i.p.v. 5. De chauffeur deed erg zijn best om de verloren tijd in te halen en het vrij maken van de achterste 9 zitplaatsen vlak voor elke weegbrugcontrole verliep ook nu weer gesmeerd. Verdeeld over de bijna 10 uur reistijd maakten we 2 sanitaire stops en in het Mikumipark hadden we dit keer een korte extra stop vanwege een kudde olifanten die de verkeersweg over stak. Een heel bijzonder gezicht die Afrikaanse lobbesen vlak voor onze bus zo naar de overkant te zien sjokken.

Kort voor Dar begon Jochem te twijfelen aan zijn juiste terugreisdatum en eenmaal in de taxi vertelde Frank dat Swiss Air inderdaad niet op zondag vliegt: Jochem had dus gisteren al terug moeten vliegen! Ik heb hem dus onder de hoede van Frank in Dar achter  moeten laten.

Later hoorde ik dat hij een extra dagje in Dar heeft doorgebracht en daar nog en interessant interview heeft gehouden met een of andere hoge Piet van een ministerie. Hij kreeg de toezegging dat die figuur het transport naar Njombe zou kunnen regelen èn betalen (?) van de container met hulpgoederen die wij eind van dit jaar naar Tanzania willen sturen!

Voor mij begon het grote wachten op de toch behoorlijk primitieve luchthaven, maar gelukkig was het KLM –toestel erg stipt en kozen we exact om 23:45 het luchtruim.

Maandag 4 februari

Mijn plaats in het toestel was direct naast een van de twee gangpaden in de middenrij. Het toestel was praktisch helemaal vol, maar de stoel naast mij bleef vrij, zodat ik redelijk de ruimte had. Met de wind mee bereikten we bijna een uur eerder dan verwacht de thuisbasis Schiphol en omdat mijn koffers als eerste op de band verschenen kon Ans mij al heel snel in de armen sluiten!

Terugblik

Deze reis naar Tanzania (mijn 3e) was weer heel waardevol,  ik heb veel kunnen doen. Maar, mijn vaste voornemen ten spijt, heb ik het helaas niet na kunnen laten toch weer een paar nieuwe projecten aan te pakken. We zullen eens zien of we daar hier in Nederland mensen warm voor kunnen maken!

Online Stempels
YouBeDo
Keer op keer
Dutch Design Office
PCC Alkmaar
ncdo
Kroon Olie
Wilde Ganzen
Rotary Clubs
Eriks
Genap